پدیده خشکسالی به خالی شدن روستاهای یزد انجامید
پدیده خشکسالی به خالی شدن روستاهای یزد انجامید

جمعیت روستایی استان یزد در سال‌های اخیر در مقایسه با دهه‌های 50 و60 کاهش چشمگیری داشته وگرایش مردم این استان به زندگی در شهرها بشدت افزایش پیدا کرده، به طوری که از 38 درصد جمعیت روستایی در سال 55 به 17 درصد در سال 90 کاهش یافته است. پدیده خشکسالی را می‌توان از دلایل اصلی […]

جمعیت روستایی استان یزد در سال‌های اخیر در مقایسه با دهه‌های 50 و60 کاهش چشمگیری داشته وگرایش مردم این استان به زندگی در شهرها بشدت افزایش پیدا کرده، به طوری که از 38 درصد جمعیت روستایی در سال 55 به 17 درصد در سال 90 کاهش یافته است. پدیده خشکسالی را می‌توان از دلایل اصلی خالی شدن روستاهای این استان از سکنه دانست. استان یزد سال‌هاست که با خشکسالی دست و پنجه نرم می‌کند و در 60 سال گذشته شاهد چند دوره از این پدیده طبیعی بوده است. آمارها حاکی از آن است که امسال یکی از بحرانی‌ترین سال‌های دوران خشکسالی در استان یزد است. از این رو نقش دولت در توقف این پدیده نامیمون وخالی شدن روستاها از سکنه حائز اهمیت است.
ë نبض روستاها به کندی می‌زند
محمدرضا حاتمی، مدیرعامل شرکت آبفار یزد با اشاره به پدیده خشکسالی در این استان گفت: نخستین دوره خشکسالی شدید در یزد در 60 سال اخیر بین سال‌های 37 تا 54 بود که 15 سال طول کشید، بعد از آن یک دوره 4 ساله بین سال‌های 65 تا 69 و یک دوره 3 ساله بین سال‌های 74 تا 77 نیز به وقوع پیوسته است. وی اذعان داشت: آخرین دوره خشکسالی در یزد از سال 78 شروع شده و تاکنون ادامه داشته، به طوری که 16 سال متناوب به طول انجامیده است. در این مدت تنها 2 سال ترسالی به معنای واقعی رخ داده، اما در 14 سال بقیه یا خشکسالی حاکم بوده یا بارندگی‌های نزدیک به نرمال نتوانسته اثرات سال‌های خشک پی درپی را جبران کند. این مقام مسئول به تأثیر خشکسالی بر مناطق روستایی اشاره و تصریح کرد: هم‌اکنون استان یزد با یک دوره خشکسالی کم سابقه در 60 سال اخیر روبه‌رو است که بسیاری از زیرساخت‌های اقتصادی و اجتماعی روستاها و روستائیان را با خساراتی مواجه کرده که مقابله با این رویداد آب وهوایی نیاز به همکاری بخش‌های مرتبط با آب دارد.
ë خشک شدن منابع آبی روستاها
حاتمی با بیان این‌که روستاهای استان یزد این روزها را با کم آبی وبی آبی سپری می‌کنند و از منابع آبی شان کم می‌شود، افزود: منابع آبی کفاف مصرف اهالی روستاها را نمی‌دهد و نه تنها مزارع و باغ‌ها در معرض خشک شدن قرار دارند، بلکه روستاییان هم دیگر قدرت مقابله با این خشکسالی وکم آبی را ندارند.
وی تصریح کرد: خشکسالی‌های چند سال اخیر و تغذیه نشدن سفره‌های آب زیرزمینی در دشت‌های استان یزد باعث خشک شدن منابع آب شرب شده وهم‌اکنون 600روستای این استان با مشکل کم آبی و بی‌آبی مواجه هستند. بررسی وضعیت بارندگی ایستگاه‌های شاخص شهرستان‌های استان یزد نشانگر وضعیت نامطلوب در سال زراعی جاری است. بر اساس گزارش‌های ایستگاه‌های بارندگی در این استان، متوسط بارندگی‌ در سال 74 معادل110 میلیمتر است که این رقم هم‌اکنون به 83 میلیمتر رسیده است. همچنین متوسط بارندگی امسال نسبت به سال گذشته 43 درصد و نسبت به متوسط دوره آماری 13درصد کاهش داشته است.
مدیرعامل شرکت آبفار یزد ادامه داد: پدیده خشکسالی همچنین منجر به خشک شدن 82 منبع آبی و افت کیفیت منابع آبی شده است. در سالیان نه چندان دور مقنیان برای جست‌و‌جوی آب تا عمق 50-40 متری می‌کاویدند، اما در حال حاضر برای رسیدن به یک لیتر آب باید تاعمق 200 متری زمین را حفرکنند وچه بسا در سال‌های آتی برای رسیدن به آبی از این هم کمتر تا اعماق 400- 300 متر پیشروی کنند. هم‌اکنون آب روستاهای این استان از طریق 296 حلقه چاه، 15دهنه چشمه و 47 رشته قنات تأمین می‌شود و 60 روستای این استان از طریق خط انتقالی کوهرنگ آبرسانی می‌شود.
ë افزایش آبرسانی سیار در روستاها
حاتمی به افزایش آبرسانی سیار در روستاها اشاره کرد وگفت: روستاهایی با قدمت بالا که منشأ تشکیل آن‌ها آب موجود درآن روستا بوده، هم‌اکنون با تانکرهای سیار آبرسانی می‌شوند. 185روستا به صورت مستمر و115 روستا به صورت غیرمستمر به وسیله 11 تانکر ثابت و391تانکر سیار آبرسانی می‌شوند. وی به خسارات ناشی از خشکسالی اشاره کرد و یادآورشد: خشک شدن منابع تولید آب، کاهش منابع آب دهی وهمچنین کاهش کیفیت منابع آبی از خسارات خشکسالی محسوب می‌شود.
ë روستاهای خالی از سکنه
مدیرعامل شرکت آبفار یزد وجود امکانات متعدد آموزشی، بهداشتی، زرق وبرق زندگی شهری وجست‌و‌جوی کار مناسب را از علل عمده مهاجرت روستاییان به شهرهای این استان برشمرد و ادامه داد: آنچه بیش از جاذبه موجود در شهر می‌تواند مؤثر باشد، دافعه موجود در روستاهاست. حاتمی از مهمترین شاخصه‌های دافعه روستایی را خشکسالی و نبود آب شرب و بهداشت مناسب دانست و خاطرنشان کرد: در سال‌های متمادی که خشکسالی بر روستاهای این استان سایه انداخته، خشک شدن وکاهش آبدهی منابع تأمین آب مشکلات متعددی را برای روستاییان به وجود آورده تا حدی که توانی برای آن‌ها باقی نگذاشته است.
ë روستاها طبیعت بکر و آب و هوای خوش خود را از دست داده‌اند
کاهش منابع آبی و افت آب تولیدی موجب کاهش محصولات کشاورزی و تمایل مردم این استان به اشتغال در شهرهای بزرگ شده است؛ به دنبال آن روستاها طبیعت بکر وآب وهوای خوش خود را از دست داده و زمینه به وجود آمدن خیل عظیمی از جمعیت بیکارجویای کار در شهرها را فراهم کرده است. از طرف دیگر کاهش محصولات کشاورزی و افزایش وابستگی به محصولات تولیدی دیگران را نیز در پی داشته است.  وی اظهار داشت: مهاجرت روستاییان به شهرها می‌تواند هم برای مبدأ وهم برای مقصد مشکلات فراوانی را به وجود آورد و منشأ بروز ناهنجاری‌های اجتماعی متعدد ناشی از کمبود منابع و تجهیزات در محیط شهری، بیکاری و کم کاری، جابه جا شدن مشاغل شهری و روستایی و کاهش تولید محصولات کشاورزی باشد. با توجه به مهاجرت روستاییان درسال‌های اخیر، چنانچه بحران خشکسالی استمرار یابد، بیم آن می‌رود مشکلات دوسویه شهری و روستایی چشمگیرتر شود.
ë اهمیت مدیریت مصرف در تأمین آب شرب شهرها و روستاها
مدیرعامل شرکت آبفار یزد، از گزینه‌های اولویت دار در حفظ ذخایر موجود را صیانت وحفاظت از منابع از طریق جلوگیری از واگذاری زمین در روستاها و برداشت‌های بی‌رویه ازمنابع آبی موجود و ساخت وساز غیراصولی برشمرد. وی مدیریت مصرف در تأمین آب شرب شهرها و روستاها را حائز اهمیت دانست و بیان کرد: مدیریت مصرف شامل مجموعه‌ای از فعالیت‌های به هم پیوسته بین صنعت آب و مشترکان آن با هدف حفظ منابع آبی کشور به منظور توزیع عادلانه آب با فشار و دبی مناسب به مشترکان است تا بتوان با کارایی بیشتر وهزینه کمتر به مطلوبیت یکسانی در زمینه مصرف دست یافت. همچنین بازسازی شبکه‌های توزیع وخطوط انتقال برای جلوگیری از هدررفت آب، تغییر سطح کشت با توجه به نیاز آبی محصولات مکانیزاسیون کشاورزی و استفاده از صنایع کم آبخواه از دیگر راهکارهای موجود است. حاتمی تخصیص اعتبارات مورد نیاز برای اصلاح زیرساخت‌های موجود و جلوگیری از هدررفت آب را یکی دیگر از راهکارها عنوان و نسبت به فرهنگ‌سازی در بخش مصرف بهینه آب تأکید کرد و گفت: با استفاده ازظرفیت شبکه‌های اجتماعی ونقش رسانه‌ها می‌توان مقدار زیادی از مصرف بی‌رویه آب را که ناشی از ناآگاهی مردم است کنترل کرد.

پریسا عظیمی / ایران