تحلیلی بر دور تازه گفت و گوهای هسته یی

افزایش چگالی و شتاب دیپلماسی هسته یی

خط امام : گفت و گوهای هسته یی نمایندگان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا در ژنو در حالی جریان دارد که حضور شخصیت های مهم و تاثیرگذار در این دور از گفت و گوها، روند گفت وگوها را وارد فضایی تازه و امیدوار کننده ساخته است.

 

دور تازه ی گفت و گوهای هسته یی با نشست های دوجانبه ی مذاکره کنندگان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا در سطح معاونان وزیر امور خارجه از صبح روز جمعه اول اسفند ماه (بیستم فوریه) در ژنو سوییس آغاز شد.

پس از ۲ روز مذاکره ی سخت و فشرده، «محمدجواد ظریف» و «جان کری» وزیران امور خارجه ی ایران و آمریکا نیز امروز یکشنبه سوم اسفندماه وارد ژنو شدند تا به طور مستقیم در جریان مذاکرات قرار گیرند و به روند آن شتاب دهند.

گفت و گوهای دوجانبه ی ایران و آمریکا فردا دوشنبه نیز ادامه خواهد یافت و احتمال دارد روز چهارمِ مذاکرات معاونان وزیران امور خارجه ی دیگر کشورهای گروه ۱+۵ (فرانسه، انگلیس، چین، روسیه و آلمان) نیز به فرایند مذاکرات بپیوندند.

آنچه فضای این دور از مذاکره ها را از نشست های پیشین متمایز می کند حضور برخی از شخصیت های برجسته و تاثیرگذار در ژنو است.

حضور بی سابقه ی «علی اکبر صالحی» رییس سازمان انرژی اتمی ایران در این دور از مذاکره ها و دیدار و گفت و گوی وی با «ارنست مونیز» وزیر انرژی آمریکا بر اهمیت نشست جاری ژنو بیش از پیش افزوده است چرا که این گفت و گوها به منزله ی ورود ایران و ۶ قدرت جهانی به مذاکره های عالی فنی محسوب می شود.

دیروز خبرگزاری آمریکایی «آسوشیتدپرس» گزارش کرد که حضور صالحی و مونیز می تواند شانس دستیابی به یک توافقنامه را از طریق حل سریعتر جزییات فنی پیچیده افزایش دهد.

از سوی دیگر پیوستن «حسین فریدون» دستیار ویژه ی رییس جمهوری به این دور از گفت و گوها از دید برخی ناظران نشانه هایی از پیشرفت را نمایان می سازد. از این منظر، ایران و ۱+۵ به صورت جدی در تلاش هستند تا اختلاف ها در مسایل فنی و حقوقی حتی قبل از موعد مقرر یعنی نهم تیر ۱۳۹۴ (سی ام ژوئن ۲۰۱۵) حل و فصل شود.

در نشست جاری ژنو «هلگا اشمیت» معاون «فدریکا موگرینی» مسوول سیاست خارجی اتحادیه ی اروپا نیز حضور دارد که این موضوع بر اهمیت گفت و گو و رایزنی ها در ژنو افزوده است.

باوجود خوش بینی های موجود و تلاش های چشمگیر دیپلمات ها برای دستیابی به توافق جامع، هنوز بر سر چگونگی لغو تحریم ها علیه ایران و نیز مسایل فنی اختلاف هایی قابل توجه وجود دارد؛ اختلاف هایی که حتی سبب شده مقام های رسمی واشنگتن از احتمال خروج از مذاکرات سخن به میان آورند. در این ارتباط، کری به تازگی هشدار داده در صورت روبرو نشدن با تصمیمی سازنده و ضروری از سوی تهران، واشنگتن آمادگی دارد مذاکرات را متوقف کند.

با وجود چنین اظهارنظرهایی، کاخ سفید در عمل نشان داده به دنبال دستیابی به توافق از دل فراینده مذاکره است. ایستادگی «باراک اوباما» رییس جمهوری آمریکا در برابر تصمیم های کنگره مبنی بر وضع تحریم های جدید علیه ایران سبب شده با وجود تلاش تندروها تشدید تنگناها و تهدید به تحریم های تازه هرگز از مرز شعار فراتر نرود. البته این واقعیت از سوی شماری از ناظران به عنوان اقدامی ضروری اما ناکافی برای حل و فصل پرونده ی اختلافات هسته یی تهران و غرب تلقی شده که نیازمند گام های بعدی برای نزدیک تر شدن به توافق نهایی است.

به طور مشخص در هفته های اخیر بر چگالی گفت و گوهای هسته یی و شتاب دیپلماسی افزوده شده است.

در آخرین دور از مذاکرات ژنو در روزهای پایانی دی ماه و در فرایند گفت و گوهای دوجانبه، ظریف و کری چهار بار با یکدیگر دیدار و گفت و گو کردند؛ ضمن این که برگزاری اجلاس «مجمع جهانی اقتصاد» در «داووس» سوییس و نیز «اجلاس امنیتی مونیخ» در آلمان فرصتی را خلق کرد تا وزیران امور خارجه ی ایران و آمریکا ماه گذشته نیز بار دیگر اختلاف های هسته یی را روی میز رایزنی قرار دهند.

گفت و گوهای هسته یی در حالی جریان دارد که گویی نگاه سیاسی مذاکره کنندگان به هم نزدیک شده و با گذشت از یک مرحله، حل و فصل مسایل فنی در دستور کار ۲ طرف قرار گرفته است.

ایران و گروه ۱+۵ در نشست وین هشت توافق کردند در یک بازه ی زمانی چهار ماهه به توافق سیاسی و در بازه ی زمانی سه ماهه ی دیگر به حل جزییات و مسایل حقوقی و فنی بپردازند چرا که به باور آن ها گذر از چارچوب سیاسی، سرعت حل مسایل جزیی و فنی را به رغم دشواری های پیش رو دوچندان خواهد کرد.

در کنار فرایند مذاکرات در هم فشرده، موضوعی که در ارتباط با گفت و گوهای هسته یی اهمیت می یابد تک یا چند مرحله یی بودن توافق احتمالی پیش رو است. بتازگی و در پی سخنان مقام معظم رهبری و تاکید ایشان بر توافق یک مرحله یی، برخی از منتقدان مذاکرات در داخل کشور از توافق هسته یی در مدت هفت ماهه زیر عنوان «توافقی دومرحله یی» نام برده اند تا چالش و حاشیه یی دیگر در مسیر مذاکره ها ایجاد کنند. این در حالی است که بسیاری از تحلیلگران، مرحله ی اول را نه توافق سیاسی بلکه یک نوع «تفاهم» و «چارچوب» می دانند که برای رسیدن به توافق نهایی لازم و ضروری است.

این تحلیلگران تصریح می کنند حتی در «برنامه ی اقدام مشترک» که سوم آذرماه پارسال به عنوان «توافق ژنو» مطرح شد، ۲ طرف به صورت داوطلبانه تعهدهایی را پذیرفتند. از این رو، این مذاکره ها نیز ادامه ی همان روند گذشته است. در نتیجه پیمودن گام به گام توافق (چنانچه تاکنون انجام شده است) نمی تواند به معنای دومرحله یی شدن توافق احتمالی باشد. در توافق یادشده بر این اصل تاکید شده که «روی هیچ چیز توافق نشده، مگر اینکه بر روی همه چیز توافق شود.»

با توجه به آنچه گفته شد روند گفت و گوها را می توان فرایندی چند مرحله یی و معطوف به توافقی قطعی و تک مرحله یی دانست.

در مجموع، آن چه رسیدن به توافق نهایی را تسهیل می کند اقدام غرب در جهت لغو تحریم های هسته یی است که در سال های اخیر بر ایران تحمیل شده است. در این صورت می توان افق روشنی را تا تیرماه ترسیم کرد. این در حالی است که زیاده خواهی طرف غربی و نیز استفاده ی ابزاری از تحریم ها مانع از تفاهم و توافقی جدی خواهد شد.

از آغاز امضای توافق ژنو ، ایران با گروه ۱+۵ از یک سو و آژانس بین المللی انرژی اتمی از سوی دیگر همکاری لازم را داشته است. تازه ترین گزارش فصلی آژانس که پنجشنبه سی ام بهمن ماه (نوزدهم فوریه) در اختیار اعضای شورای امنیت و ۳۵ عضو آژانس قرار گرفت از تعهد و پایبندی طرف ایرانی به انجام مفاد توافق اولیه ی ژنو حکایت می کرد. همچنین این گزارش همانند گزارش های پیشین به طور آشکار از حسن نیت و اراده ی جدی ایران بر اعتمادسازی تاکید داشت.

با توجه به این واقعیت ها و پدیداری اراده ی جدی و حسن نیت مقام های ایرانی در حل و فصل مسالمت آمیز پرونده ی فعالیت های صلح آمیز هسته یی جمهوری اسلامی، مسیر دستیابی به یک توافق «خوب» از سوی ایران هموار شده و این کشورهایی غربی و به ویژه آمریکا است که باید گام بعدی را به سوی توافق نهایی بردارد.

تحلیل/حسن شکوهی نسب

irna.ir

نوشته شده توسط خط امام در سه شنبه, ۰۵ اسفند ۱۳۹۳ ساعت ۱:۰۳ ق٫ظ

دیدگاه

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.