جنگ بی پایان آب در کرانه های نیل
جنگ بی پایان آب در کرانه های نیل

خط امام : در نقطه ای که آب های سفید و نیلگون نیل به یکدیگر می پیوندند انبوهی از علف های بلند روییده است. و در پشت این علف ها “پارک خانوادگی” خارطوم قرار دارد که محلی تفریحی و محبوب برای خانواده ها است. در ساعت ده صبح هنوز هم این پارک خلوت و بی […]

خط امام : در نقطه ای که آب های سفید و نیلگون نیل به یکدیگر می پیوندند انبوهی از علف های بلند روییده است. و در پشت این علف ها “پارک خانوادگی” خارطوم قرار دارد که محلی تفریحی و محبوب برای خانواده ها است. در ساعت ده صبح هنوز هم این پارک خلوت و بی سر و صدا به نظر می رسد اما به گفته آن زن فروشنده قهوه و چای که به تازگی این دکه را به راه انداخته است از بعد از ظهر زندگی در این پارک تازه شروع می شود. قهوه سودانی در نوع خود منحصر به فرد است. این قهوه که با دانه های هل مخلوط می شود در دیگچه هایی کوچک به عمل آمده و در صورت تمایل مشتری کمی زنجبیل مایع نیز به آن افزوده می شود. فرحا یا همان خانم فروشنده قهوه به آرامی کار می کند و بعد از ریختن آب در دیگچه حاوی قهوه آن را روی ذغال های گداحته ای در قسمت پشتی دکه قرار می دهد.

فرحا به گفته خودش در روزهای آخر هفته تا یکصد فنجان قهوه می فروشد و البته این مقدار در روزهای وسط هفته به نصف کاهش می یابد. هر فنجان قهوه  پنج پوند سودان قیمت دارد و هر یک یورو معادل هشت پوند سودان است. به هر حال خانم فرحا در مقایسه با اکثر هموطنانش درآمد بسیار خوبی دارد. سودان یکی از فقیرترین کشورهای جهان محسوب می شود و بر اساس گزارش های بانک جهانی نیمی از جمعیت چهل میلیون نفری این کشور زیر خط فقر و با درآمد معادل دو یورو در روز زندگی می کنند.

اما آب افزون بر همه نقاط جهان، در کشورهای واقع در کرانه نیل به ویژه نقشی کلیدی در تاریخ این سرزمین ها داشته و دارد. “موتاز موسی” وزیر آب سودان می گوید:” ما از زمانی که چشم باز کرده ایم فقط جنگ دیده ایم”. سودان پس از استقلال از بریتانیا در سال 1956 در آغاز شاهد جنگ قدرت و سپس از سال 1983 شاهد جنگ بر سر آب بوده است.

موسی می گوید:” همان طور که می دانید گفته می شود که جنگ های آینده نه بر سر نفت بلکه بر سر آب خواهد بود. این مساله از مدت ها پیش در سودان صورت واقعیت به خود گرفته است”. جنگ داخلی نخست در جنوب آغاز شد و بعدها به منطقه دارفور گسترش پیدا کرد. موسی می گوید:” آن جنگ هم در واقع بر سر آب بود. علت آن جنگ اختلاف و درگیری میان ایلات خوش نشین و کشاورزان مقیم در منطقه بر سر استفاده از منابع آب بود. هر زمان که ده هزار راس احشام ایلات به صورت همزمان آب می خوردند ناگهان آبی برای کشاورزی باقی نمی ماند”. اما بعدها این درگیری ها به مناقشات قومی و مذهبی بدل شد و پیامد آن جدایی منطقه جنوب سودان و کشتارها در دارفور بود.

این وزیر یعنی موسی می داند که چگونه مخاطب خود را قانع کند. دفتر کار او اتمسفری باسلیقه و مطبوع دارد. این وزیر سودانی بر خلاف وزرای کشورهای عرب روی صندلی های مجلل و آنچنانی نمی نشیند و ترجیح می دهد که در کنار میهمانش نشسته و با آنها صحبت کند. هر واژه ای را امتحان می کند تا اثری منفی بر مخاطب نداشته باشد. موسی زمانی به عنوان دیپلمات در شهر بن آلمان خدمت می کرد و در سال 1999 به کشورش بازگشت. او از پنج سال پیش مدیریت عالی آب در این کشور واقع در کرانه نیل را بر عهده دارد و البته امور سدها و تامین انرژی برق کشور نیز از جمله وظایف موسی به شمار می رود. هفتاد درصد از برق مورد نیاز سودان از طریق منابع آبی تولید می شود زیرا پس از جدایی و استقلال سودان جنوبی، اکثر حوزه های نفتی این کشور نیز در واقع به سودان جنوبی رسید. و اینک ظاهرا جنگ بعدی آب در راه است.

موسی می گوید:” مصر باید بالاخره تصمیم بگیرد که یا به این سیاست یک بام و دو هوا خاتمه داده و راه حلی پیدا کند و یا ما وارد یک مناقشه بی پایان خواهیم شد”. مساله و مشکل اصلی همان تقسیم آب نیل است. در سال 1929 و با رهبری استعمار بریتانیا قراردادی به امضا رسید که بر اساس آن حق آبه نیل به طور کامل به مصر می رسید. سی سال بعد و پس از استقلال سودان قرارداد جدیدی تنظیم شد اما قاهره همچنان بر روی حق انحصاری خود  برای استفاده از آب نیل پافشاری می کند. در عین حال همه یازده کشور دیگر واقع در حوزه نیل نیز خواهان تغییر میزان این حق آبه ها هستند و عقیده دارند که این میزان باید بر اساس موقعیت امروز تغییر یابد.

بیش از همه این کشور اتیوپی است که عطش زیادی برای ساختن سدهای جدید دارد. هدف اتیوپی از ساختن سد نه تنها تامین برق مورد نیاز کشور بلکه فروش انرژی به کشورهای همسایه و توسعه اقتصادی کشور با استفاده از این درآمد است. سودان نیز 5/18 میلیارد متر مکعب آب نیل یا این بزرگترین رودخانه جهان را می خواهد و البته با وجود همه کمبودها قصد دارد که این آب را به کرانه های دریای سرخ و دارفور انتقال دهد. موسی با امیدواری می گوید:” هر اندازه که دارفور پیشرفت کند به همان اندازه از مناقشه ها کاسته می شود”.

در مسیر فرودگاه لباس های رنگارنگ زنان سودانی نظر ما را جلب می کند. این لباس ها شباهت زیادی به ساری هندی دارند با این تفاوت که به مراتب پوشیده تر هستند و موهای سر را نیز البته به میزانی اندک می پوشانند. اگرچه که رعایت حجاب در کشورهای عربی امری معمول به شمار می آید اما در خارطوم وضعیت به این صورت نیست و کمتر پیش می آید که زنی از سر تا پای خود را پوشانده باشد. این در حالی است که از سال 1983 قوانین شریعت در سودان جاری است اما نمود این مساله در مورد پوشش زنان چندان دیده نمی شود.

با این حال در این کشور نیز پلیس مذهبی وظیفه نظارت بر رعایت قوانین شریعت از جمله حجاب را بر عهده دارد. در سال 2010 یک خبرنگار زن در سودان به جرم پوشیدن شلوار به تحمل شلاق محکوم شد که البته به دلیل اعتراض های جهانی این مجازات به جریمه نقدی بدل گردید. با این حال رنگ ها در کشورهای عربی آفریقایی نقش زیادی در زندگی مردم دارند. سودانی ها البته خود را عرب آفریقایی می دانند و ادعا می کنند که هر دو هویت را دارند. این کشور در قدیم به “بلاد سودان” یا سرزمین سیاهان در میان اعراب معروف بود اما کاملا مشخص است که سیاه در این نامگذاری تنها به رنگ پوست مربوط می شود و نه رنگ پوشش و لباس های مردم. سودان با مساحتی بالغ بر 8/1 میلیون متر مربع، پنج برابر بزرگ تر از آلمان و سومین کشور بزرگ قاره آفریقا محسوب می شود. البته این کشور تا قبل از جدایی سودان جنوبی بزرگترین کشور قاره سیاه به شمار می رفت.

آن جنگ آب پایان ناپذیری که در سودان آغاز شد و ابعادی بس مخوف به خود گرفت ، همچنان قربانی می گیرد. امروز سراسر جهان با شنیدن نام دارفور به یاد کشتارهای بی رحمانه و وحشتناکی می افتند که در نوع خود منحصر به فرد می نماید. سودان جنوبی اعلام استقلال کرد و به عنوان جدیدترین کشور جهان نام خود را به ثبت رساند اما این پایان ماجرا نیست و در شمال سودان هنوز هم جنگ و درگیری و کینه میان شورشیان و پرزیدنت عمرالبشیر ادامه دارد. عمرالبشیر که خود به اتهام کشتار 300 هزار نفر از مردم دارفور از سوی دادگاه بین المللی دن هاگ تحت پیگرد است ، به تازگی از مخالفان و شورشیان مسلح خود می خواهد که در یک گفتگوی ملی شرکت کنند. اما دیوار بی اعتمادی میان او و مخالفان بلندتر از آن است که به این سادگی گفتگویی شکل بگیرد. و البته بشیر نیز اهل کناره گیری نیست و عقیده دارد که به محض استعفای او گروه های تروریستی مانند الشباب و بوکوحرام و القاعده نیمی از آفریقا را تحت کنترل خود در خواهند آورد.

در همین حال تحریم های کمرشکن بین المللی علیه  سودان نیز اقتصاد این کشور را بیش از پیش به سوی نابودی سوق می دهد تا جایی که حتی بزرگترین دشمنان و مخالفان بشیر هم از جامعه جهانی خواستار لغو این تحریم ها و به ویژه بخش غیرنظامی آن شده اند. و در یک کلام این که آن جنگ آب در کرانه نیل همچنان قربانی می گیرد.

منبع: دی ولت

ترجمه: محمدعلی فیروزآبادی- شفقنا