بنایی که می‌تواند از نمادهای مشهد2017 شود + گزارش تصویری
بنایی که می‌تواند از نمادهای مشهد2017 شود + گزارش تصویری

ماجرا از اواخر تیرماه امسال شروع شد. آن زمان بود که در حاشیه مراسم بزرگداشت مرحوم عابدزاده موسس مدارس 12 گانه اسلامی مشهد در قبل از انقلاب سخنانی مبنی بر احتمال تخریب مهدیه مهم ترین بنای این مجموعه از سوی جامعه المصطفی العالمیه که مدیریت آن را برعهده داشت مطرح شد.همین امر هم برخی از […]

ماجرا از اواخر تیرماه امسال شروع شد. آن زمان بود که در حاشیه مراسم بزرگداشت مرحوم عابدزاده موسس مدارس 12 گانه اسلامی مشهد در قبل از انقلاب سخنانی مبنی بر احتمال تخریب مهدیه مهم ترین بنای این مجموعه از سوی جامعه المصطفی العالمیه که مدیریت آن را برعهده داشت مطرح شد.همین امر هم برخی از اهل فرهنگ و رسانه مشهد را به تکاپو انداخت تا اقدامی برای حفظ این بنا بکنند. اقدامی که با اندکی تاخیر 10مهرماه و در حاشیه نهمین مشهد گردی گروه «چهارباغ» با ایجاد «پویش مردمی نه به تخریب نخستین مهدیه کشور» کلید خورد.

البته همین آغاز به کار پویش فوق با صدور نخستین بیانیه رسمی آن عاملی شد تا متولیان کنونی مهدیه برنامه خود برای این بنا را تغییر داده و طی روزهای آخر هفته گذشته به تخریب شبانه بنا اقدام کنند، این درحالی بود که به همت اعضای همین پویش مردمی، مراحل اداری پرونده مهدیه برای ثبت فهرست آثار ملی کشور شتاب بیشتری به خود گرفته بود.

انتشار خبر اولیه تخریب بخشی از بنای مهدیه در فضای مجازی باعث حرکتی نو در اهالی رسانه و البته فعالان فرهنگی مشهد شد. این حرکت نخست در تجمع آرام برخی از این فعالان در برابر بنای مهدیه در روز جمعه 17مهرماه و سپس تلاش آنان برای جلوگیری از ادامه تخریب با استفاده از رایزنی با برخی مقامات رسمی استان و کشور و مسئولان جامعه المصطفی آغاز شد و به ارسال خبر تخریب این بنای فرهنگی مذهبی مهم مشهد به رسانه های مختلف کشور ختم شد.حرکتی که به مزاج تخریب کنندگان این مجموعه خوش نیامد و آنان که در ابتدا قول هایی مبنی بر توقف روند تخریب به برخی مقامات داده بودند بار دیگر این اقدام را شبانه از سر گرفتند غافل از اینکه موج رسانه‌ای بزرگی فردای آن روز بر علیه این اقدام ایجاد خواهد شد. موج رسانه‌ای که شنبه صبح از سوی اغلب رسانه‌های مهم کشور از جمله روزنامه‌های ایران،همشهری،مردم سالاری ،خراسان، شهرآرا و .. درباره این ماجرا به راه افتاد شرایط را به گونه ای کرد که معاون ميراث فرهنگي سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری کشور برای متوقف کردن روند این تخریب وارد عمل شد.

محمدحسن طالبيان بر این اساس ضمن تماس با مسئولان اداره کل استان، خواستار ارائه گزارش جامعي در اين باره شد و همزمان از ایشان خواست تا از تمام امکانات خود برای جلوگیری از ادامه روند این تخریب استفاده کنند. امری که نتیجه آن به روایت محمد رکني، معاون ميراث فرهنگي سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوي این شد که گزارشی مستند درباره بناي قديمي مهديه مشهد به عنوان اولين مهديه ايران تهيه و به تهران ارسال شود.

البته برای جلوگیری از روند تخریب تنها ارسال این گزارش درون سازمانی کافی نبود و براین اساس مسئولان میراث خراسان دست به کار شده و با استفاده از قوانین حفظ آثار ثبت ملی شده و با توجه به قرار گرفتن این بنا در حریم باغ نادری که پیش از این ثبت ملی شده است،از شهرداری خواستند تا نسبت به جلوگیری از ادامه روند تخریب تا مشخص شدن سرنوشت نهایی از منظر ثبت ملی اقدام کند.

این امر باعث شد تا پای شهردار منطقه 3 مشهد که مهدیه در حریم تحت نظارت او قرار داشت نیز به ماجرا کشیده شود و وی در اظهار نظری دیر هنگام از عدم صدور پروانه ساخت و ساز برای بنای مهدیه خبر دهد.

علي يوسف زاده در این باره گفت:با وجود دريافت درخواست ساخت و ساز در بناي قديمي مهديه، تاکنون پروانه اي در اين خصوص صادر نشده است.

وی افزود: طبق ضوابط، تخريب بناي قديمي مهديه نيز نيازمند هماهنگي متوليان با شهرداري است که اين کار انجام نشده است.

این سخنان در حالی گفته شده بود که رکني هم پیش از این عنوان کرده بود شهرداري بايد براي صدور پروانه ساخت و ساز در مهدیه به دلیل قرار گرفتن در حریم باغ نادری بر اساس ضوابط از ميراث فرهنگي استعلام می گرفت که این کار را انجام نداده و بر این اساس اقدام انجام شده خلاف قانون است.

بدین گونه بود که مسئولان جامعه المصطفی که حتی برخی از یاران آنان در شورای اسلامی شهر مشهد نیز حضور دارند،راهی جز تمکین حتی به صورت موقت در برابر قانون ندیدند و بنای مهدیه حاجی عابدزاده این نخستین بنای مهدیه در کل کشور پس از سه روز فعالیت کارگران برای تخریب آن به صورت نیمه مخروبه رها شد تا پس از طی روال قانونی یا مجوز تخریب گرفته و یا بار دیگر به یاری اهالی میراث به صورت گذشته بازسازی شده و به عنوان یک پایگاه فرهنگی و دینی مورد استفاده عموم مردم و نه قشری خاص از غیر ایرانیان قرار گیرد.

البته این حرکت یک پیام ویژه هم برای برخی اهل فرنگ مشهدی خواب مانده اما مدعی داشت. پیامی دال بر اینکه حامی فرهنگ و خراسان دوست کسی است که در همه حال برای دفاع از فرهنگ خراسان و نمادهای آن در صحنه حاضر باشد و از تجمع و نامه نگاری به مسئولان و تماس های پیاپی با بزرگان نترسد نه کسی که فقط با ارائه مقاله و اظهار نظر در نشست های فرهنگی در تلاش باشد که به دیگران بقبولاند اهل فرهنگ و خراسان دوست است.

سرانجام اینکه متاسفانه پس از اعلام توقف موقت تخریب بنای مهدیه که تنها به همت تعدادی از اهالی رسانه و برخی فعالان جوان فرهنگی مشهد رخ داد،شاهد این بودیم تا تعدادی دایه مهربان‌تر از مادر در صحنه ظاهر شده و یا برای کسب رای مجدد در انتخابات پیش روی مجلس شورای اسلامی و یا به منظور پوشاندن ضعف های خود در اجرا و اداره امور فرهنگی شهر مشهد به گونه ای به گفت وگو با برخی رسانه‌های همسوی فکری خود پرداخته اند که انسان در وهله اول فکر می کنند ایشان نه تنها نجات دهنده مهدیه از تخریب بودند،بلکه تلاش های ایشان بود که باعث نجات خانه کوزه‌کنانی و سرای عزیزالله اف شد. بگذریم که این داستان ماهی و آب گل آلود از مقوله هایی است که متاسفانه بارها و بارها و در سال یان متمادی بسیار در حاشیه مسایل فرهنگی ایران تکرار شده و بی شک در آینده هم تکرار خواهد شد. و کلام آخر اینکه ماجرای مهدیه حاجی عابدزاده نشان داد که وقتی جوانان و فرهنگ دوستان واقعی اراده کنند، می‌توان به رغم تمامی سختی‌های مسیر به مقصد رسید و هویت فرهنگی خویش را حفظ مرد زیرا که ایرانی جماعت اگر بخواهد فعل خواستن را به بهترین نحو صرف خواهد کرد ،همان گونه که اهالی فرهنگ مشهد خواستند و مهدیه را حتی به صورت موقت حفظ کردند و اینک صد البته نوبت مسئولان فرهنگ ایران و خراسان است تا در آستانه 2017 خودی نشان داده و این بنای هویتی مشهد را که بخش باشکوهی از تاریخ معاصر پایتخت فرهنگی ایران اسلامی در آن رقم خورده نه تنها حفظ کرده بلکه به بهترین نحو بازسازی کرده و در 2017 به عنوان یکی از نمادهای فرهنگی مشهد و حتی برند این شهر به گردشگران ارائه دهند.

تهیه تنظیم : رضا سلیمان نوری
کارشناس ارشد ایرانشناسی وخراسان پژوه

mahdiye-6 mahdiye-5 mahdiye-7 mahdiye-3 mahdiye-4