برداشتی از نگاه امام موسی صدر به قیام عاشورا

الگویی برای همه نسل‌ها

حمید قزوینی*

واقعه عاشورا از جمله رویدادهایی است که در طول تاریخ، نگاه‌های بسیاری را معطوف خود ساخته است. بخش مهمی از این نگاه به جنبه‌های عاطفی و بخشی به جلوه‌های حماسی آن پرداخته و شماری هم آن را تراژدی‌ای بزرگ دانسته‌اند. عده‌ای هم تلاش کرده‌اند از رهگذر بزرگداشت شهادت حسین‌ابن علی(ع)، پاداش معنوی برده و متاعی برای آخرت خود بسازند. به رغم تفاوتی که ظاهراً همه این‌نگاه‌ها با هم دارند، می‌توان حلقۀمشترکی میان آن‌ها دید که همان پدیدۀتاریخی دانستن عاشورا و خاتمه یافتن اصل حادثه و تبعات آن در دورۀمشخص تاریخی است.

در این میان تعداد انگشت شماری از اندیشمندان و مصلحان دینی و اجتماعی نیز بوده‌اند که سعی در الگوسازی از نهضت امام حسین(ع) و تطبیق آن با زمانه خود و حتی با همۀ زمان‌ها داشته‌اند. امام موسی صدر یکی از این جمع است که در مقام نظر و عمل، تلاش‌های ارزشمندی را نشان داده است.

امام صدر ضمن نقد عملکرد صاحبان قدرت و ثروت که با سوءاستفاده از نا ‌آگاهی مردم، بی عدالتی عمیقی در همه حوزه‌ها ذیلِ مرزبندی‌های ناروای اجتماعی و سیاسی بر جامعه حاکم می‌کنند، سعی در اثبات این نگاه دارد که وجود خیر و شر دو جبهه ابدی و ازلی است و عاشورا و پیام‌های آن محدود به سال ۶۱ هجری و اوضاع حاکم بر آن دوران نبوده و این حادثه می‌تواند الگویی برای همه نسل‌ها و گشاینده راه‌های نجات و آزادی بر روی همه امت‌ها (مسلمان و غیرمسلمان) باشد. (سفر شهادت، ص۱۴، ص ۳۸)

وی عاشورا را در پیوند با تاریخ قبل و بعد از خود می‌داند و با همین نگاه آن را حلقه‌ای از حرکت تکاملی بشر قلمداد کرده و تصریح می‌کند: «‌این نبرد همیشگی برای این است که آدمی بتواند با ارادۀکامل خود، از میان خیر و شر، یکی را انتخاب کند. و این‌گونه است که سلسله پاینده ستیز میان ستمکار و ستمدیده کامل می‌گردد… از این‌رو، واقعۀ کربلا نبردی منفک و پدیده‌ای یگانه در تاریخ نیست. البته حلقه‌ای ویژه است و به طور طبیعی با دیگر حلقه‌های تاریخ نبرد، تفاوت دارد و همچنان که این حلقه با گذشته پیوند دارد، با آینده نیز در پیوند است.» (سفر شهادت، ص۴۱)

از نظر امام صدر همه ستمگران در طول تاریخ در جبهه یزید هستند و آنچه در این روز به وقوع پیوسته، رسوا‌کننده جبهۀ ظالمان و اهل باطل است.( سایت مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر)

او معتقد است ما با عزاداری‌ها و برپایی مجالس سوگ، می‌کوشیم تا این واقعه را همچون رویدادی تازه تجربه کنیم… زیرا در کلام امام حسین(ع) بویی از گذشته نیست. و انسان را برای همیشه تاریخ وا می‌دارد تا هوشیار باشد… تا وقتی که نبرد ادامه دارد، دو جبهه متمایز نیز هست، و تا هنگامی که دو جبهه رهبران و پیروان خود را دارد، ما باید ببینیم در کدام جبهه هستیم؟(سفر شهادت، ص ۴۱)

بالطبع در چنین اوضاعی باید نگاه قشری‌گرایانه گذشته اصلاح شود. او در همین مسیر با نقد رفتار شیعیان، جلسات سوگواری را کافی ندانسته و حسین(ع) را بی‌نیاز از این‌گونه مراسم می‌داند و بر این نکته تأکید می‌کند که چون حسین(ع)، شهید راه اصلاح است، اگر در جهت اصلاح امت جدش کوشیدیم، او را یاری رسانده‌ایم و اگر سکوت کردیم یا مانع اصلاح شدیم، او را وانهاده‌ایم و یزید را کمک کرده‌ایم. (سفرشهادت، ص۳۲)

امام موسی صدر دربارۀ تبدیل شدن مراسم به جلساتی نمادین و متحجر و بی‌روح که خطاکاران خود را در پس آن مخفی کنند و طغیانگران با حضور در سوگواری‌ها خود را نزد مردم پاک و مطهر جلوه دهند هشدار داده و تصریح می‌کند که نباید گریه و حضور در مراسم سوگواری جای عمل و اعتراض سازنده را بگیرد … این مناسبت باید زنده و پویا و حرکت آفرین بماند و در زندگی ما تأثیرگذار باشد. (سایت موسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر)

با این منطق، گریه و سوگواری و زیارت شهدای کربلا باید به فرصتی برای احیای خشم وکینه علیه جریان باطل تبدیل شود.(سفر شهادت، ص۳۶) باید موجب پویایی عاشورا و خارج کردن این واقعه از انزوا و مخالفت با جداسازی آن از گذشته و آینده شود؛ زیرا بیم آن می‌رود که این حادثه از ظرف زمانی خود فراتر نرود و مقتل حسین(ع) و یارانش در همان سال ۶۱ مدفون شود؛ اینکه حسینی بود، کشته شد و همه چیز پایان یافت. برای اینکه کنار نهادن واقعه محقق نشود و کار امام حسین(ع) هدر نرود، پاره‌ای فقرات در زیارت شهدای کربلا آمده است تا میان شهادت حسین(ع) و ستیز همیشگی حق و باطل پیوند برقرار سازد؛ ستیزی که از نخستین حرکت انسان برای اصلاح و جهاد آغاز می‌شود و تا رسیدن به زندگی آزاد و با کرامت و رهایی از ستم و ستم‌پیشگان ادامه دارد. (سفر شهادت، ص ۳۴)

برای آشنایی بیشتر با این نگاه، مطالعه کتاب «سفر شهادت» که در برگیرنده گفتارهای عاشورایی امام موسی صدر است، مفید خواهد بود.

*روزنامه‌نگار و پژوهشگر حوره تاریخ شفاهی

منبع : imam-sadr.com

نوشته شده توسط خط امام در یکشنبه, ۰۹ مهر ۱۳۹۶ ساعت ۱۰:۱۶ ب٫ظ

دیدگاه

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.